Bezuinigingen en crisisbeheersing
Financiële plannen van gemeenten, 2010-2012
COELO onderzocht in samenwerking met RTL-Nieuws hoe gemeenten reageren op de bezuinigingen van de rijksoverheid en op de economische crisis. De resultaten zijn te vinden in een onderzoeksrapport.
Informatie
Onderzoek
Dit rapport is gebaseerd op gegevens uit een enquête die COELO samen met RTL-Nieuws heeft gehouden in de periode oktober-november 2010. Doel was het inventariseren van de manieren waarop gemeenten reageren op de financiële gevolgen van de bezuinigingen door de rijksoverheid en de economische recessie. Alle cijfers zijn gecorrigeerd voor de inflatie (1,5 procent).Gemeenten verkeren in grote onzekerheid over het kabinetbeleid. Het regeerakkoord van het zojuist aangetreden kabinet werd pas op 30 september bekend, en bevat veel onduidelijkheden. Ook de recessie leidt tot grote onzekerheid, met name met betrekking tot de grondexploitatie. Gemeenten reageren hierop door voorzichtig te begroten. De bestaande plannen zijn een momentopname. Ze zullen de komende tijd nader worden uitgewerkt, en worden aangepast aan informatie die nog beschikbaar zal komen.
Uitkomsten
Alle gemeenten samen verwachten in 2011 7 procent minder uit te geven dan in 2010. Dat is 258 euro per inwoner. In 2012 loopt dit op tot een daling van 12 procent ten opzichte van 2010, ofwel 445 euro per inwoner. Vooral de grote steden zien hun uitgaven flink dalen. De uitgaven op het terrein van de volkshuisvesting & stadsvernieuwing lopen het meest terug. In 2011 liggen deze 18 procent lager dan in 2010, en in 2012 27 procent. Dat komt doordat de woningmarkt is ingezakt. Gemeenten hebben veel bouwprojecten afgeblazen of uitgesteld. Ook aan wegen & openbare ruimte wordt aanzienlijk minder uitgegeven (2011: 16 procent, 2012: 8 procent), net als aan de groenvoorziening (2011: 9 procent, 2012: 10 procent). De uitgaven aan armoedebeleid lopen het minst terug: 4 procent in 2011, oplopend tot 6 procent in 2012.Veel gemeenten proberen te bezuinigen op de ambtelijke organisatie en de bedrijfsvoering. Dit moet in 2011 19 euro per inwoner opleveren, oplopend tot 31 euro in 2012. Landelijk gaat het om 322 miljoen euro in 2011 en 518 miljoen in 2012. Opvallend is dat vooral gemeenten met een sterk stedelijk karakter veel op de eigen organisatie bezuinigen.
Behalve minder uitgeven is belastingverhoging in theorie een manier om financiële problemen het hoofd te bieden. Gemeenten verwachten in 2011 gemiddeld een stijging van de ozb-opbrengst van 1,5 procent, oplopend tot 1,6 procent in 2012 (gecorrigeerd voor inflatie). Deze stijging ligt onder de macro-norm. Het levert per inwoner in 2011 2,7 euro op, oplopend tot 2,9 euro per inwoner in 2012. Gemeenten met een zwakke sociale structuur verhogen de ozb meer dan andere gemeenten. Het gaat echter hoe dan ook om geringe bedragen. De financiële problemen worden vooralsnog dus niet opgelost door de belasting te verhogen.
De politieke achtergrond van de wethouders van een gemeente heeft enige invloed op de uitgavenbeslissingen. Onder linkse gemeentebesturen lopen de uitgaven aan wegen & openbare ruimte en maatschappelijk werk naar verhouding minder terug. Gemeentebesturen met naar verhouding veel VVD- en CDA-wethouders laten de uitgaven aan armoedebeleid minder dalen, al geldt dit alleen voor 2011, niet voor 2012.