Weerstandsvermogen

COELO heeft veel onderzoek gedaan naar het weerstandsvermogen. COELO definieert het weerstandsvermogen als het vermogen van een decentrale overheid om tegenvallers op te vangen zonder dat de continuïteit van deze overheid in gevaar komt. Het weerstandsvermogen kan worden uitgedrukt als de verhouding tussen de weerstandscapaciteit en de te lopen risico's. De weerstandscapaciteit bestaat uit de potentieel in te zetten middelen om de tegenvallers op te vangen. Naast eigen vermogen zijn dit ook langlopende voorzieningen, onbenutte inkomstenbronnen, bezuinigingsmogelijkheden en garantstellingen. In onderstaand figuur staat het weerstandsvermogen schematisch weergegeven.

Figuur weerstandsvermogen

Promotieonderzoek

Eduard Gerritsen is 8 maart 2007 gepromoveerd aan de Rijksuniversiteit Groningen op het onderwerp vermogenspositie van decentrale overheden. Gerritsen concludeert dat gemeenten in Nederland tezamen 6,5 miljard euro aan stille reserves bezitten, en provincies 6,4 miljard euro. Een deel van deze middelen komt vrij wanneer gemeenten en provincies hun aandelen in de energiebedrijven mogen verkopen. De omvang van de reserves (incl. de stille reserves) verschilt sterk tussen de individuele decentrale overheden. Hoewel deze verschillen maatregelen lijken te rechtvaardigen die tot een herverdeling van de reserves leiden, valt dit toch af te raden. Het ontbreekt op dit moment simpelweg aan de benodigde informatie. In de eerste plaats is het niet goed mogelijk de gewenste vermogensomvang van gemeenten en provincies te bepalen. Hoeveel eigen vermogen zij nodig hebben hangt af van veel verschillende factoren (zoals risico's), die vaak moeilijk zijn te kwantificeren. Ten tweede is het bepalen van de werkelijke vermogenspositie lastig door de verschillende interpretaties en toepassingen van de verslagleggingsvoorschriften.
Hier vindt u zijn proefschrift.

Het weerstandscapacteitsmodel

COELO heeft een model ontwikkeld (de Monitor weerstandscapaciteit) om gemeenten en provincies te helpen bij het berekenen van zowel de incidentele als de structurele weerstandscapaciteit. Daarnaast is het model geschikt om het weerstandsvermogen te analyseren (de relatie tussen de ongedekte risico's en de weerstandscapaciteit) door verschillende scenario's door te rekenen. De uitkomsten worden automatisch in overzichtelijke tabellen en figuren weergegeven.
Voor meer informatie kunt u het artikel Worstelen en boven blijven: scenario's voor de weerstandscapaciteit downloaden. De Monitor weerstandscapaciteit kunt u downloaden door met uw rechtermuisknop hier te klikken. Kies save target as... en sla het excelbestand op op uw systeem.

Stille reserves

De waarde van bezittingen zoals deze in de boekhouding van lagere overheden staan, is vaak lager dan de werkelijke waarde. Dit verschil is de stille reserve. In december 2002 verscheen het COELO-rapport Stille reserves van gemeenten. Dit rapport bevat de resultaten van een onderzoek naar de stille reserves van gemeenten. Het onderzoek is uitgevoerd in opdracht van de Ministeries van BZK en Financiën. In het proefschrift van Gerritsen zijn tevens de stille reserves van provincies in kaart gebracht.

Weerstandsvermogen andere publieke instellingen

Hoewel het COELO voornamelijk onderzoek heeft gedaan naar het weerstandsvermogen van Nederlandse decentrale overheden, zijn er enkele publicaties verschenen naar weerstandsvermogen van andere publieke instellingen (Omvang en betekenis van reserves bij publieke instellingen) of naar publieke instellingen in het algemeen (Engelstalig artikel).

Alle COELO publicaties over weerstandsvermogen kunt u hier vinden.