Meebesturen gemeente kost partij stemmen - maar de ene meer dan de andere

SP zwaar gestraft; CU en SGP winnen juist als ze wethouders leveren

Politieke partijen die wethouders leveren om een gemeente te besturen verliezen gemiddeld 5
procent van hun raadszetels wanneer er opnieuw verkiezingen zijn. Het zetelverlies hangt onder
meer af van de partij en van het aantal partijen in het college. Dit blijkt uit onderzoek van COELO op
basis van verkiezingsuitslagen in de periode 1990-2018.

Een partij die in een coalitie stapt zal compromissen moeten sluiten. Kiezers lijken daar vaak negatief
op te reageren. Niet alle partijen blijken echter nadeel te hebben van collegedeelname: CU en SGP
winnen dan juist zetels, en voor de PvdA vinden we geen effect. Bij CDA en VVD zien we een beperkt
verlies; lokale partijen, D66 en GL verliezen al meer en de SP wordt zwaar afgestraft als die partij
wethouders levert.

Er is geen trend in de gevolgen van meebesturen: kiezers reageren anno 2018 niet negatiever op
collegedeelname dan een kwart eeuw geleden.

Opvallend is dat collegepartijen alleen worden gestraft wanneer er maximaal drie partijen aan het
college deelnemen. Zitten er meer partijen in het college, dan leiden die geen zetelverlies. Wellicht is
het voor teleurgestelde kiezers dan moeilijker om bepaalde partijen de schuld te geven van
tegenvallende resultaten.

Verder blijkt dat verlies aan zetels na collegedeelname alleen optreedt als een partij minder dan vier
collegetermijnen in het college heeft gezeten. Als een partij voor een vierde termijn (of langer) in het
college zit zijn er geen negatieve electorale gevolgen meer.

Ook als een partij landelijk meeregeert is er zetelverlies bij gemeenteraadsverkiezingen. Kennelijk
worden lokale kandidaten afgerekend door kiezers die teleurgesteld zijn in hun landelijke collega’s.
Of een partij al dan niet in het kabinet zit heeft echter geen effect op het verlies van een partij als
gevolg van collegedeelname.

De langjarige aanpak van dit onderzoek en de grote variatie in lokale kenmerken van partijen maakte
het mogelijk om de invloed van allerlei andere factoren op verkiezingsuitkomsten weg te filteren.
Wanneer wij bijvoorbeeld zeggen dat CU en SGP na collegedeelname geen zetels verliezen maar juist
winnen, dan komt dat bijvoorbeeld niet doordat deze partijen vaak klein zijn. Met de grootte van
partijen, en met andere kenmerken, wordt namelijk al rekening gehouden.

Het onderzoeksrapport is hier te downloaden.

Dit onderzoek werd bekostigd door het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties.

18 december 2020